Według prof. Petera Clougha oraz dr. Douga Strycharczyka „Odporność psychiczna to jedna z cech osobowości, która w dużym stopniu odpowiada za to, w jaki sposób radzimy sobie z wyzwaniami, stresem i presją, niezależnie od okoliczności w jakich przychodzi nam się z nimi mierzyć.” Zwracają oni uwagę na cztery filary odporności psychicznej, tworząc model 4C, na który składają się:
- wyzwania (challenge) czyli postrzeganie wyzwań, które pojawiają się w naszym życiu jako nowych możliwości, szansy;
- pewność siebie (confidence), która oznacza wysoki poziom wiary w siebie, w swoje możliwości;
- zaangażowanie (commitment) – wytrwałość w realizowaniu zadań,
- kontrola/poczucie wpływu (control) rozumiane jako poczucie sprawczości oraz świadomość, że mamy wpływ na swoje życie.
Dla osoby o wysokiej odporności psychicznej charakterystyczna jest m.in.:
- Samoregulacja i samokontrola emocji, czyli umiejętność panowania nad emocjami, wytrwałość oraz duże zdolności adaptacji pomimo trudności i zachodzących zmian. To radzenie sobie z niepowodzeniami, czerpanie z nich wiedzy oraz wyciąganie wniosków, a także efektywne działanie pod dużą presją czasu.
- Nastawienie na działanie, również w trudnych, stresujących sytuacjach, czyli styl skoncentrowany na zadaniu. Osoby o wysokiej odporności psychicznej są uważni na bieżąco na swoje emocje, a zarazem koncentrują się na rozwiązaniu problemu.
- Duża zdolność skupienia się na aktualnym zadaniu, rzadko ulegając rozproszeniu. Osoby o wysokiej odporności psychicznej potrafią zadbać o pozytywne nastawienie, utrzymując na wysokim poziomie swoją motywację wewnętrzną oraz na bieżąco obniżają napięcie, przez co lepiej radzą sobie ze stresem.
MITY na temat odporności psychicznej
MIT: Odporność psychiczna jest nam dana raz na zawsze.
Odporność psychiczną jako umiejętność wracania do równowagi można świadomie budować i wzmacniać. Budowanie oraz wzmacnianie jej wymaga naszej uważności na bieżąco. Konieczne jest zbudowanie umiejętności reagowania w sytuacjach, które tego wymagają m.in. pracy z przekonaniami, z zasobami oraz wypracowania skutecznych technik radzenia sobie.
Odporność psychiczna stanowi bufor bezpieczeństwa między stresującymi sytuacjami (stresorami), a odczuwanym stresem. Ważną rolę w dbałości o odporność psychiczną (budowanie, wzmacnianie) pełni inteligencja emocjonalna oraz świadomość swoich zasobów.
MIT: Jedni ludzie są odporni psychicznie inni nie. Nic nie można z tym zrobić.
To błędne myślenie. Każdy z nas ma inny poziom odporności psychicznej, inne predyspozycje do radzenia sobie (m.in. z uwagi na różnice indywidualne, takie jak np.: temperament, osobowość, inteligencja). Samoświadomość oraz otwartość na pracę nad sobą odgrywają kluczową rolę.
MIT: Osoby z wysoką odpornością psychiczną nie są empatyczne ani wrażliwe.
Badania dowodzą, że można być zarówno odpornym psychicznie, jak i empatycznym, wrażliwym, opiekuńczym. Co więcej, badania wykazują silny, pozytywny związek między odpornością psychiczną a inteligencją emocjonalną.
MIT: Osoba z dużą odpornością psychiczną nie odczuwa emocji.
Nic bardziej mylnego. Osoby dbające o odporność psychiczną mają dużą świadomość emocjonalną, są uważne na swoje potrzeby emocjonalne, a wiedzę z nich płynącą wykorzystują w działaniu. Mają duże zdolności do samoregulacji i samokontroli emocji, co wiąże się z wysoką inteligencją emocjonalną.
Literatura:
Doug Strycharczyk, Peter Clough „Odporność psychiczna”
Irena Heszen „Psychologia stresu”
Jan Strelau „Różnice indywidualne”
Ralf Knegtmans „Zwinny talent”
Daniel Goleman „Inteligencja emocjonalna”
