Czy inwestycja w AI się opłaci? Jasne że tak. Ale najbardziej tam, gdzie równolegle inwestuje się także w rozwój człowieka myślącego, refleksyjnego i świadomego.
W ostatnich latach świat pracy wszedł w etap ogromnego zachwytu technologią. Organizacje wdrażają sztuczną inteligencję, automatyzują procesy, uczą pracowników promptowania, tworzenia agentów AI i wykorzystywania narzędzi generatywnych. To naturalny kierunek rozwoju. Trudno dziś wyobrazić sobie nowoczesny biznes bez technologii.
Coraz częściej mam jednak poczucie, że w tym technologicznym przyspieszeniu zaczynamy zapominać o czymś fundamentalnym – o człowieku.
A przecież to właśnie człowiek nadal pozostaje centrum każdej decyzji, relacji, organizacji i zmiany (a przynajmniej tak byśmy chcieli w idealnym świecie i tak zakładamy, choć mając na uwadze zjawisko cognitive surrender, pewności mieć nie możemy).
I co ciekawe dokładnie to zaczynają dziś podkreślać najważniejsze światowe raporty dotyczące przyszłości pracy.
Światowe Forum Ekonomiczne (World Economic Forum) w raporcie New Economy Skills: Unlocking the Human Advantage z grudnia 2025 roku bardzo wyraźnie wskazuje, że w świecie AI i automatyzacji to właśnie kompetencje humanocentryczne stają się najważniejszą przewagą konkurencyjną ludzi i organizacji.
Jak czytamy w raporcie „W obliczu rozwoju sztucznej inteligencji (AI) i automatyzacji najcenniejsze kompetencje zawodowe nie są techniczne – lecz ludzkie”.
„Kompetencje humanocentryczne – kreatywność, innowacyjność i zdolność adaptacji – stały się twardą walutą rynku pracy.”
World Economic Forum, „New Economy Skills: Unlocking the Human Advantage”, 2025
To niezwykle ważna zmiana perspektywy.
Jeszcze kilka lat temu większość dyskusji o przyszłości rynku pracy koncentrowała się głównie wokół kompetencji technologicznych. Dziś coraz wyraźniej widzimy, że sama technologia nie wystarczy. Potrzebujemy ludzi, którzy potrafią korzystać z niej mądrze.
Kompetencje humanocentryczne, czyli jakie?
Samo słowo human pochodzi od łacińskiego humanus „ludzki”, a więc „dotyczący człowieka” a dziś może także „bliski ludziom”?
Kompetencje humanocentryczne (human-centric skills) nie oznaczają po prostu „miękkich kompetencji”. Według raportu World Economic Forum są to kompetencje skoncentrowane na człowieku – oparte na człowieczeństwie, świadomości i jakości funkcjonowania człowieka w relacjach, zmianie i złożoności. To właśnie one pozwalają człowiekowi zachować sprawczość, odpowiedzialność i głęboko ludzki wymiar np. podejmowania decyzji.
Wspominany raport WEF wyróżnia pięć głównych klastrów kompetencji nowej gospodarki. Obok kompetencji cyfrowych, biznesowych czy związanych ze zrównoważonym rozwojem, bardzo mocno wybrzmiewa właśnie obszar human-centric skills czyli kompetencji humanocentrycznych.
To między innymi:
- myślenie kreatywne i analityczne,
- krytyczne myślenie,
- inteligencja emocjonalna,
- ciekawość poznawcza,
- odporność psychiczna,
- elastyczność,
- umiejętność współpracy,
- samoświadomość,
- lifelong learning.
Co istotne raport podkreśla również, że są to kompetencje najmniej podatne na automatyzację.
Technologia rozwija się szybciej niż rozwój człowieka
I być może właśnie dlatego dziś tak bardzo potrzebujemy powrotu „bliżej człowieka”.
Widzę dziś ogromną lukę rozwojową. Firmy inwestują miliony w AI i rozwój „userów AI”. Uczą ludzi korzystania z narzędzi, automatyzacji i przyspieszania pracy. Znacznie rzadziej inwestują jednak równolegle w rozwój poznawczy tych samych ludzi.
A przecież sama umiejętność korzystania z AI nie oznacza jeszcze, że człowiek będzie korzystał z niej mądrze. Znacznie rzadziej rozwijamy dziś systemowo:
- krytyczne myślenie,
- refleksyjność,
- odporność psychiczną,
- dojrzałość decyzyjną,
- umiejętność oceny informacji,
- odpowiedzialność poznawczą,
- umiejętność zatrzymania się i zadania pytania: „Czy to naprawdę ma sens?”
W świecie ogromnego tempa technologicznego coraz łatwiej zachwycić się szybkością odpowiedzi. Coraz trudniej natomiast znaleźć przestrzeń na głębszą refleksję, rozmowę i świadome myślenie.
I właśnie dlatego tak ważne staje się dziś pielęgnowanie tego, co ludzkie.
AI wie więcej. Człowiek nadal nadaje sens
W świecie nadmiaru informacji coraz większą wartością przestaje być sama wiedza. Dużo ważniejsza staje się zdolność:
- rozumienia kontekstu,
- łączenia faktów,
- dostrzegania konsekwencji,
- zadawania pytań,
- interpretowania,
- myślenia etycznego,
- tworzenia nowych znaczeń.
AI może wygenerować odpowiedź. Ale to człowiek nadal decyduje:
- czy odpowiedź jest dobra,
- czy jest prawdziwa,
- czy jest etyczna,
- czy jest bezpieczna,
- czy pasuje do konkretnej sytuacji,
- czy uwzględnia emocje, relacje i konsekwencje społeczne.
To ogromna różnica. Technologia może wspierać efektywność. Ale sens nadal tworzy człowiek. I właśnie dlatego człowiek pozostaje potrzebny. Być może bardziej niż kiedykolwiek wcześniej.
Samotność w świecie technologii
Mam czasem poczucie, że paradoksalnie im bardziej jesteśmy połączeni technologicznie, tym bardziej oddalamy się od siebie jako ludzie.
Coraz częściej komunikujemy się szybciej, ale płycej. Coraz częściej generujemy odpowiedzi zamiast prowadzić prawdziwe rozmowy. Coraz częściej szukamy efektywności kosztem refleksji.
A przecież człowiek nie rozwija się wyłącznie poprzez informacje. Rozwija się poprzez: relacje, doświadczenie, dialog, emocje, autorefleksję, spotkanie z drugim człowiekiem. Dlatego tak bardzo potrzebujemy dziś rozwoju, który będzie nie tylko technologiczny, ale również głęboko humanocentryczny.
Rozwijajmy AI. Ale rozwijajmy równolegle człowieka. Bo być może właśnie teraz bardziej niż kiedykolwiek wcześniej potrzebujemy pozostać… bliżej siebie.
