Kilka miesięcy temu podczas warsztatu poprosiłam uczestników o krótkie ćwiczenie.
„Zapiszcie wszystkie szkolenia, kursy i książki rozwojowe, z których korzystaliście w ostatnich dwóch latach.”
Po kilku minutach na kartkach zaczęły pojawiać się długie listy: kursy online, programy mentoringowe, podcasty, szkolenia i webinary. Kiedy poprosiłam, aby podkreślili rzeczy, które realnie wprowadzili w życie, wiele osób na chwilę się zatrzymało.
Ktoś powiedział półżartem:
„Mam wrażenie, że więcej czasu spędzam na uczeniu się o rozwoju niż na samym życiu.”
Ta scena dobrze pokazuje paradoks naszych czasów.
Rozwój osobisty, który miał być przestrzenią wsparcia, coraz częściej staje się kolejnym obszarem presji.
Jeszcze kilkanaście lat temu był czymś niszowym. Dziś jest wszędzie – w podcastach, kursach online, webinarach, książkach i mediach społecznościowych. Paradoks polega na tym, że coś, co miało nas wspierać, coraz częściej zaczyna nas przeciążać.
To zjawisko ma już swoją nazwę: learning fatigue – zmęczenie ciągłym uczeniem się.
Paradoks współczesnego rozwoju
Rozwój osobisty miał być przestrzenią wolności i odkrywania własnego potencjału. Coraz częściej jednak zaczyna przypominać projekt zarządzania własną wydajnością.
W świecie nieustannej produktywności pojawia się przekonanie, że zawsze powinniśmy się czegoś uczyć, rozwijać nowe kompetencje i nadążać za zmianami. Kurs goni kurs, książka kolejną książkę, a lista rzeczy do nauczenia się wydaje się nie mieć końca.
W efekcie rozwój – zamiast wzmacniać – bywa kolejną pozycją na liście obowiązków.
Skąd bierze się presja rozwoju
Presja rozwoju jest wynikiem kilku zjawisk, które nakładają się na siebie.
Po pierwsze – kultura ciągłej optymalizacji. Współczesny świat premiuje szybkość, efektywność i nieustanne podnoszenie kompetencji.
Po drugie – porównywanie się z innymi. Media społecznościowe pełne są historii sukcesu, nowych certyfikatów i spektakularnych zmian zawodowych. Rzadko widać w nich momenty zmęczenia, zatrzymania czy wątpliwości.
Po trzecie – nadmiar wiedzy. Nigdy wcześniej dostęp do informacji nie był tak łatwy. Paradoksalnie problemem przestaje być brak wiedzy, a zaczyna być jej nadmiar.
W psychologii uczenia się od lat opisuje się zjawisko przeciążenia poznawczego (cognitive overload). Badacz edukacji John Sweller pokazuje, że nasz system poznawczy ma ograniczoną pojemność. Kiedy ilość informacji przekracza możliwości ich przetwarzania, uczenie się staje się mniej efektywne – zamiast wspierać rozwój zaczyna powodować zmęczenie i spadek koncentracji.
W świecie nieustannego dostępu do wiedzy bardzo łatwo przekroczyć tę granicę.
Czym jest learning fatigue
Learning fatigue nie oznacza niechęci do rozwoju. Oznacza przeciążenie systemu poznawczego i emocjonalnego ciągłym przyswajaniem nowych treści.
Objawia się między innymi:
- poczuciem przytłoczenia liczbą materiałów do przerobienia
- spadkiem motywacji do nauki
- trudnością w przekładaniu wiedzy na działanie
- wrażeniem, że „ciągle jest jeszcze coś do nadrobienia”
W takiej sytuacji rozwój przestaje być źródłem energii, a zaczyna być kolejnym obciążeniem.
Zjawisko przeciążenia informacyjnego opisują również badania nad decision fatigue, prowadzone między innymi przez psychologa Roya Baumeistera. Pokazują one, że im więcej decyzji podejmujemy w ciągu dnia, tym szybciej wyczerpują się nasze zasoby poznawcze.
W świecie rozwoju osobistego również podejmujemy wiele decyzji: który kurs wybrać, którą książkę przeczytać, jaką metodę zastosować. Paradoks polega na tym, że nadmiar możliwości może prowadzić nie do większej sprawczości, ale do zmęczenia.
Doświadczenie z pracy z ludźmi
W ostatnich latach coraz częściej widzę to zjawisko w pracy z uczestnikami warsztatów i studentami. Osoby, które mają ogromną wiedzę o rozwoju osobistym, czytają książki, słuchają podcastów i zapisują się na szkolenia. A jednocześnie mówią zdanie, które dobrze pokazuje paradoks naszych czasów:
„Mam wrażenie, że ciągle robię za mało.”
Podczas zajęć często proszę uczestników o proste ćwiczenie: wypisanie kompetencji, doświadczeń i umiejętności, które już posiadają. Lista szybko zaczyna się wydłużać. W pewnym momencie ktoś zwykle mówi:
„Nigdy wcześniej nie patrzyłam na to w ten sposób.”
Ten moment pokazuje coś bardzo ważnego. Rozwój nie polega wyłącznie na zdobywaniu nowych rzeczy. Czasem polega na zobaczeniu tego, co już mamy.
Podobne refleksje pojawiały się również podczas pracy nad książką Rozwój Osobisty 3.0. W rozmowach z ludźmi bardzo często powracało poczucie, że rozwój osobisty zaczyna przypominać kolejny projekt do zarządzania.
Jedna z rozmówczyń powiedziała kiedyś coś, co bardzo dobrze oddaje to doświadczenie: „Mam wrażenie, że rozwój osobisty zamienił się w listę zadań do odhaczenia.”
Rozwój po czterdziestce – inny etap zmiany
Szczególnie wyraźnie widzę to zjawisko w pracy z kobietami po czterdziestce. To moment życia, w którym wiele z nich ma już za sobą ważne doświadczenia zawodowe i osobiste. Jednocześnie pojawia się pytanie: co dalej?
W przestrzeni medialnej i rozwojowej krąży wiele inspirujących historii o spektakularnych zmianach: nowych karierach, biznesach czy projektach życiowych. Z jednej strony mogą one dodawać odwagi. Z drugiej – mogą też budować poczucie, że ciągle trzeba nadążać za zmianą.
W rozmowach często pojawiają się pytania:
„Czy nie jest już za późno na zmianę?”
„Czy powinnam zrobić jeszcze jeden kurs?”
„Czy rozwijam się wystarczająco?”
Tymczasem rozwój w tym okresie życia bardzo często nie polega na zaczynaniu wszystkiego od nowa. Częściej polega na integracji doświadczeń, które już mamy.
Rozwój jako doświadczenie, nie kolekcjonowanie wiedzy
Jednym z największych mitów współczesnej kultury rozwoju jest przekonanie, że im więcej się uczymy, tym bardziej się rozwijamy.
W praktyce bardzo łatwo pomylić zdobywanie wiedzy z realną zmianą. Możemy przeczytać dziesiątki książek, wysłuchać setek podcastów i ukończyć wiele kursów, a mimo to nasze życie pozostaje takie samo.
Tymczasem prawdziwy rozwój rzadko dzieje się w chwili zdobywania wiedzy. Najczęściej dzieje się pomiędzy – w refleksji, w rozmowie i w próbie zastosowania jednej małej rzeczy w praktyce.
Podobny mechanizm opisuje teoria uczenia się przez doświadczenie Davida Kolba. Według niej uczenie się nie polega wyłącznie na przyswajaniu informacji, ale na cyklu doświadczenia, refleksji, wyciągania wniosków i zastosowania ich w praktyce.
Jak pisał Kolb: „Learning is the process whereby knowledge is created through the transformation of experience.” (Uczenie się to proces, w którym wiedza powstaje poprzez przekształcanie doświadczenia.)
Z tej perspektywy rozwój nie jest sumą przeczytanych książek i ukończonych kursów. Bardziej przypomina proces powolnego dojrzewania rozumienia.
Czasem jedna myśl, która zostanie naprawdę przemyślana i zastosowana w życiu, zmienia więcej niż dziesięć kolejnych szkoleń.
Dlatego w kulturze nieustannego uczenia się coraz ważniejszą kompetencją staje się umiejętność zatrzymywania się.
Audyt rozwoju – ćwiczenie
Jeśli czujesz zmęczenie ciągłym uczeniem się, spróbuj zatrzymać się na chwilę i zadać sobie trzy pytania:
- Czego już się nauczyłam, ale jeszcze tego nie stosuję?
- Czy rozwijam się z ciekawości, czy z presji?
- Z czego mogę dziś zrezygnować?
Często największy krok w rozwoju nie polega na zdobyciu nowej wiedzy, ale na zastosowaniu tej, którą już mamy.
W kulturze nieustannego rozwoju łatwo uwierzyć, że zawsze powinniśmy wiedzieć więcej, umieć więcej i robić więcej.
A przecież rozwój nie zawsze polega na dodawaniu kolejnych elementów.
Czasem polega na pogłębianiu tego, co już w nas jest.
Być może dlatego prawdziwy rozwój zaczyna się nie wtedy, gdy uczymy się czegoś nowego, ale wtedy, gdy zaczynamy naprawdę żyć tym, czego już się nauczyliśmy.
