Wypalenie zawodowe jako sytuacja kryzysowa

Wypalenie zawodowe jest długotrwałą reakcją na przewlekły stres związany z pracą – co wiąże się z chronicznym zmęczeniem. Obejmuje trzy wymiary: poczucie, że jest się emocjonalnie wyczerpanym, co wiąże się ze zwiększoną drażliwością, utratą motywacji i energii do działania, niechęcią do pracy, brakiem odczuwania radości życia; depersonalizację, która polega na zmianie postrzegania siebie samego oraz własnych przeżyć, a także charakteryzuje się negatywnym, często cynicznym zachowaniem również w stosunku do innych ludzi, dystansowaniem się; oraz poczucie braku osiągnięć i porażki zawodowej – co wpływa na obniżoną wiarę we własne możliwości, nadmierną samokrytykę, poczucie braku sensu w wykonywaniu codziennych obowiązków oraz myśli o rezygnacji z pracy.

Przyczyny wypalenia zawodowego mogą być bardzo zróżnicowane. Możemy wyróżnić ich trzy kategorie:

• przyczyny indywidualne – m.in. poczucie niedowartościowania, brak możliwości rozwoju, wygórowane oczekiwania względem siebie samego, niezadowolenie z przebiegu kariery.
• przyczyny interpersonalne – sytuacje stresujące, konflikty interpersonalne, negatywna atmosfera w pracy, rywalizacja, brak wzajemnego zaufania i wsparcia, utrudnione kontakty z przełożonym i współpracownikami.
• przyczyny organizacyjne – zbyt wysokie lub zbyt niskie wymagania pracodawcy, nadmierna ilość wykonywanych obowiązków, wysoki poziom stresu związany z szybkim tempem pracy lub niebezpiecznymi warunkami, nieadekwatne wynagrodzenie.

Symptomy wypalenia zawodowego

Zanim nazwiemy nasz stan wypaleniem, ciało i psychika wysyłają subtelne, ale powtarzające się sygnały, że coś przestaje działać tak jak wcześniej. Pierwsze symptomy, takie jak przewlekłe zmęczenie, poczucie obniżenia energii i motywacji, problemy ze snem, przepracowanie nierzadko są bagatelizowane. Przypisujemy je np. intensywnemu życiu, trudniejszemu okresowi w pracy. Zwykle nie reagujemy w trosce o siebie do czasu, kiedy sytuacja nie stanie się trudną do zniesienia. Tymczasem zaniedbanie objawów może prowadzić do chronicznej postaci kryzysu, co będzie wiązało się z ponoszeniem coraz większych i dalej idących konsekwencji, przez co zadbanie o siebie i powrót do równowagi zajmie więcej czasu oraz najprawdopodobniej będzie wymagał wsparcia profesjonalnego (specjalistów z obszaru zdrowia psychicznego).

Do rozpoznania objawów wypalenia zawodowego najczęściej stosuje się trójwymiarową teorię Christiny Maslach, która charakteryzuje się trzema elementami:

1. Wymiar fizyczny: poczucie zmęczenia i wyczerpania energetycznego.

2. Wymiar emocjonalny: obniżony nastrój, negatywne uczucia, cynizm lub zobojętnienie wobec swojej pracy.

3. Wymiar behawioralny: zmniejszona wydajność zawodowa, obniżenie oceny własnych dokonań, poczucie, że wszystko co robię nie jest wystarczająco dobre.

Czy można temu zapobiec, czyli kilka słów o profilaktyce wypalenia zawodowego

Niezwykle ważne jest budowanie świadomości społeczeństwa w zakresie profilaktyki zdrowia psychicznego oraz dobrych praktyk wspierających ten obszar naszego życia. W przypadku wypalenia zawodowego i przeciwdziałania mu ważne są działania zarówno na poziomie jednostki, jak i całej organizacji.

Co może zrobić pracodawca?

Aby zapobiegać wypaleniu zawodowemuw swoim zespole pracodawca powinien:

• zadbać o skuteczną, asertywną komunikację oraz dawanie konstruktywnej informacji zwrotnej. To wpłynie motywująco na pracownika, jego zaangażowanie w pracę oraz osiągnięcia,
• zadbać o możliwości rozwoju pracowników, co wiąże się ze świadomością kogo mamy w zespole, osoby o jakim potencjale (także świadomość różnic indywidualnych),
• umożliwić dostęp do opieki zdrowotnej – ważna jest uważność na zdrowie pracowników (zarówno fizyczne jak i psychiczne) oraz zapewnienie profesjonalnego wsparcia psychologicznego, a także organizacja programów psychoedukacyjnych,
• zapewnić programy wellbeingowe – wpływające na poprawę dobrostanu pracowników,
• zadbać o odpowiedni styl zarządzania, m.in. rozwijanie inteligencji emocjonalnej),

Co może zrobić pracownik? Powinien:

• zadbać o higienę psychiczną (nagradzanie siebie, zdrowe przekonania, odpowiednia ilość snu, aktywność fizyczna, relaksacja),
• zadbać o kreatywne podejście do działalności zawodowej (wychodzenie poza ramy), stawianie na rozwój, wyznaczanie celów,
• zadbać o wymianę doświadczeń – (zarówno ze znajomymi w pracy, jak i poza nią) – przynależność do grup, w których można wymieniać się wiedzą i doświadczeniami, programy mentoringowe,
• pamiętać o dystansie do siebie, poczuciu humoru,
• mieć wsparcie społeczne – możliwość podzielenia się z bliskimi troskami, wyzwaniami, trudnościami, co daje poczucie wsparcia w ważnych chwilach,
• mieć uważność na siebie, swoje potrzeby, towarzyszące emocje i stres,
• mieć świadomość swoich zasobów oraz tego, czy praca jaką wykonuje jest zgodna z jego/jej predyspozycjami i zainteresowaniami,
• mieć uważność na dwa czynniki: zaangażowanie oraz satysfakcję z pracy – dobrze żeby za dużym zaangażowaniem szło poczucie satysfakcji.

Czy wypalenie zawodowe to dobry moment na zmianę pracy?

Sama zmiana miejsca pracy nie załatwi sprawy, chyba, że w początkowej fazie wypalania. Jeśli mamy dużą samoświadomość możemy szukać rozwiązań, takich jak zmiana stanowiska, czy właśnie zmiana pracy. Najważniejszy jest jednak powrót do równowagi sprzed sytuacji kryzysowej (czyli sprzed wypalenia), dbałość o siebie i skupienie na odzyskaniu siły, co może wpłynąć na motywację do wprowadzenia zmian, ale wiąże się to z cierpliwością oraz dużą uważnością na swoje bieżące potrzeby. Zwykle jest to proces, który wymaga wsparcia psychologa lub psychoterapeuty, czasami także psychiatry. Zatem ważne, aby nie obawiać się poproszenia o pomoc.